Copyright 2020 - Institut za pogranična područja. Sva prava zadržana.

Vrelo-Šarkamen

 

Datum nastanka Vek Lokacija
  IV 6km zapadno od sela Šarkamen kod Negotina

 

Klasifikacija/kategorija
Arheološka nalazišta Proglašeno kulturno dobro  Kulturno dobro od velikog značaja

 

 

Rimsko nalazište Vrelo iz IV veka nalazi se na levoj obali Vrelske reke, 6 km zapadno od sela Šarkamen kod Negotina. Ovaj lokalitet prvi je zabeležio Feliks Kanic 1889. godine, a arhitekta Đurđe Bošković je 1947. godine skicirao vidljive objekte: utvrđenje, most i hram na levoj obali, i terme na desnoj obali Vrelske reke. Prva arheološka istraživanja na Šarkamenu preduzeli su kustosi Muzeja Krajine u Negotinu, Milica i Đorđe Janković, 1975. godine, kada su nađeni delovi carske porfirne skulpture. Istraživači su ovu statuu od skupocenog kamena opredelili u tetrarhijski period, a utvrđenje su datovali u ranovizantijsko vreme, VI vek.

U periodu od 1994. do 2003. godine SANU, Arheološki institut u Beogradu i Muzej Krajine u Negotinu vršili su sistematska arheološka istraživanja ovog nalazišta. Otkriveno je više objekata na levoj i desnoj obali Vrelske reke, među kojima su najznačajniji utvrđenje carske rezidencije i memorijalni kompleks sa carskim mauzolejom i konsekrativnim tumulom. U mauzoleju su otkriveni kremirni ostaci carice sa setom ličnog zlatnog nakita, tri ogrlice, tri prstena, dve naušnice, jednog priveska i para vitičarki, ukupne težine od oko 250 grama. Osim seta zlatnog nakita s ostacima kremirane pokojnice pohranjeno je i 9 votivnih pločica od zlatnog lima sa utisnutim aversima tetrarhijskog zlatnog novca, aureusa, na kojima su identifikovana imena careva Dioklecijana, Konstancija Hlora i Maksimina Daje.

Na temelju spomenutih istraživanja, utvrđenje i memorijalni kompleks se datuju u početak IV. veka i pripisuju se tetrarhu Maksiminu Daji (305-313. godine), a Mauzolej njegovoj majci, sestri cara Galerija. Takođe, utvrđeno je da je kompleks na Šarkamenu podignut prema palati cara Galerija Felix Romuliana na Gamzigradu i memorijalno-sakralnom kompleksu na Maguri, posvećenom caru i njegovoj majci Romuli.

Vrelo-Šarkamen je ekskluzivan spomenik rimske kulture, a zlatni nakit iz mauzoleja, koji se sa sigurnošću može pripisati ženi iz carske porodice, je spektakularan nalaz, jedinstven na prostoru Rimskog carstva.

U tri kampanje arheoloških iskapavanja (2013-2015. godine) pažnja je usredsređena na dva sektora utvrđene palate – monumentalnu jugoistočnu kulu kružne osnove (kula 8) i zapadnu kapiju sa pripadajućim kulama, od kojih je južna poligonalna (kula 1), a severna kružna (kula 2). Konzervatorsko-restauratorski radovi su delom izvedeni 2014. godine na jugoistočnoj kuli, a iste godine je otkriven njen ulaz, sa monumentalnim stepeništem, jedinstvenim arhitektonskim rešenjem u rimskom fortifikacionom graditeljstvu, kao i ostaci starijeg utvrđenja vile (’’villa rustica’’), koja je prethodila izgradnji carske rezidencije – kula kvadratne osnove sa delom istočnog i južnog bedema, ukomponovani u fortifikaciju palate. Ovo je uslovilo nastavak radova u jugoistočnom delu utvrđenja, gde je 2015. godine uz južni bedem, zapadno od ulaza u jugoistočnu kulu, otkriven objekat za vodosnabdevanje, vodotoranj – ’’castellum aquae’’, sa sistemom dovodnih i odvodnih kanala i taložnika. Voda je u utvrđenu palatu dovođena sa juga, najverovatnije akveduktom (’’aquaeduct’’), koji je premošćavao dolinu Vrelske reke, možda sa izvora ove rečice iz pećine, sa Vrela. Razlog izgradnje ovog vodovoda, u okruženju koje je bogato vodom i izvorima, najverovatnije treba tražiti u njenim lekovitim svojstvima, koja su Rimljani veoma cenili. S obzirom da je Maksimin Daja podigao rezidenciju u rodnom mestu, po uzoru na ostale tetrarhe, sigurno su mu bila poznata blagotvorna svojstva vrelske vode. Inače, očuvana rimska postrojenja za snabdevanje vodom, vodotornjevi, su veoma retka, a u našoj zemlji su otkrivena samo još u blizini palate Mediana, koju je u IV. veku podigao car Konstantin Veliki u Nišu i na Caričinom Gradu (’’Iustiniana Prima’’) kod Lebana, gradu i arhiepiskopskom sedištu, koje je u svojoj postojbini podigao car Justinijan I u VI veku.

Osim toga, otkriveno je i spoljašnje lice jugoistočne kule, njeni spojevi sa istočnim i južnim bedemom i njen središnji kontrafor, jedinstvene konstrukcije, a sve u cilju završetka konzervatorsko-restauratorskih radova na ovom objektu sledeće godine.

Istraživanja ovog, u svetu jedinstvenog, arhitektonskog kompleksa, značajna su kako za arheologiju i istoriju naše zemlje i šire Rimskog carstva, tako i za razvoj kulturnog turizma u Negotinskoj Krajini i Srbiji. Naime, arheološka iskopavanja, praćena konzervatorsko-restauratorskim radovima na arhitektonskim spomenicima, preduslov su za prezentaciju i promociju rimskog nalazišta u Šarkamenu, kome je 1994. godine dodeljena kategorija kulturnog dobra od velikog značaja za Republiku Srbiju.

Muzej Krajine
Vere Radosavljević br.1
19300 Negotin
tel. 019 543 341
Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.
www.muzejkrajine.org.rs 

Kontakt

Institut za pogranična područja

Trg oslobođenja 1
19000 Knjaževac

tel/fax. +381 (0)19 436 988
mob. +381 (0)64 8510 264

email. Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.
Internet. www.ipp.rs

kancelarija u Zaječaru:
Trg Oslobođenja bb
19000 Zaječar

JavaScript must be enabled in order for you to use Google Maps.
However, it seems JavaScript is either disabled or not supported by your browser.
To view Google Maps, enable JavaScript by changing your browser options, and then try again.

Štampa

Pratite nas...