Copyright 2020 - Institut za pogranična područja. Sva prava zadržana.

Felix Romuliana

 

Datum nastanka Vek Lokacija
293-311. godina  kraj III - početak IV Gamzigrad - Zaječar 

 

Klasifikacija/kategorija
Arheološko nalazište Proglašeno kulturno dobro  Kulturno dobro od izuzetnog značaja 

 

 

Kasnoantička palata Felix Romuliana, jedan je od najsjajnijih primera rimskog dvorskog-memorijalnog graditeljstva, zadužbina imperatora Gaja Valerija Galerija Maksimijana (293-311.g.n.e.). Nalazi se nadomak sela Gamzigrad, 11 kilometara severozapadno od Zaječara. Zbog svojih jedinstvenih arhitektonskih obeležja, ali i zbog lepote i kvaliteta sačuvanih umetničkih dela, podnih mozaika i skulptura, Romuliana je 2007.godine upisana na UNESCO-vu Listu svetske kulturne baštine.  Ovaj grandiozni arhitektonski kompleks, opasan bedemom od dvadeset kula, car je po svojoj majci Romuli nazvao Romuliana.

Car Galerije Valerije Maksimijan (293 – 311), zet i savladar utemeljivača tetrarhije, cara Dioklecijana, jedan je od velikog broja rimskih careva rođenih na tlu današnje Srbije. Uz Konstantina Velikog, Galerije je ličnost koja je ostavila neizbrisiv trag u istoriji i u mnogome preusmerila njen tok. Tu je velika lična hrabrost i trijumf nad moćnom Persijom, 298. godine, koja se do tada činila nepobedivom. Činjenica koja je, međutim, skoro potpuno izbrisana iz istorijskog sećanja, jeste da je, dve godine pre edikta koji je Konstantin izdao u Milanu 313. godine, Galerije u Nikomediji (današnji Izmir u Turskoj) obnarodovao prvi Edikt o toleranciji vera.

Galerije je rođen sredinom III veka, u dolini Crne Reke, nedaleko od današnjeg Zaječara. U toj, sa sviju strana zaštićenoj udolini, krajem III i početkom IV veka, sazidao je svoju zadužbinu. Unutar moćnog utvrđenja jedinstvenog arhitektonskog sklopa, sagrađena je palata u koju su utkani raskoš, na trenutke i prenaglašena, kao odraz moći, ali i vanvremena lepota.

Po svojoj lepoti, veličini, očuvanosti i svetski značajnim arheološkim nalazima palata nadmašuje ostale spomenike iz tog perioda u Trieru, Milanu, Solunu, Istambulu i Nikomediji. Podovi palate bili su zastrti mozaicima visokog kvaliteta izrade, zidovi ukrašeni raskošnim freskama i oplatama od skupocenog kamena, niše ispunjene skulpturama izrađenim od retkog i teško obradivog kamena. To je sve zaloga večnosti.

Baron S. A. W. von Herder, poglavar saksonskih rudara, u knjizi Bergmännische Reise in Serbie im Jahre 1835, dao je prvi opis i stručne ocene Gamzigrada. Janko Šafarik, koji je 1846. godine preduzeo prvo pravo arheološko rekognosciranje u Srbiji, predložio je da se izvrše iskopavanja arheološkog nalazišta kod sela Gamzigrad. Nakon njega, o Gamzigradu je pisao nemački geolog A. Breithaupt. Naposletku, austrijski arheolog, istoričar i putopisac Felix Kanitz je, tokom svojih putovanja po Srbiji, privučen magijom ovog mesta, u dva maha, 1860. i 1864. godine, obišao ostatke Galerijeve palate, ostavivši nam crteže i opise u to vreme vidljivih delova bedema i kula. Ti izuzetno značajni podaci nalaze se u njegovim zapisima o Srbiji, u kojima je istakao da je Gamzigrad „jedan od najsjajnijih spomenika prošlih vremena“ i „jedan od najvećih i najočuvanijih spomenika rimske arhitekture u Evropi“.

Arheološka istraživanja i konzervatorsko – restauratorski radovi na Gamzigradu otpočeli su 1953. godine, na inicijativu tadašnjeg upravnika muzeja u Zaječaru, Vekoslava Popovića. Njegov nekadašnji profesor na Kraljevskoj umetničkoj školi, Đorđe Mano – Zisi, u to doba kustos Vizantološkog odeljenja Centralnog narodnog muzeja u Beogradu, prihvatio je dužnost rukovodioca istraživanja i obavljao je do 1960. godine.

Najdublji trag ostavio je Prof. Dragoslav Srejović, koji je bio rukovodilac arheoloških istraživanja od 1970. godine pa do svoje prerane smrti 1996. godine. To je doba najznačajnijih otkrića, a jedno od njih – arhivolta sa natpisom FELIX ROMULIANA – izronilo je iz zemlje 1984. godine kao neoborivi dokaz da je Gamzigrad zaista Romulijana, zadužbina koju je car Galerije sagradio u mestu u kome je rođen.

Mozaički tepisi  koji su prekrivali podove palate predstavljaju najviši domet mozaičke umetnosti svoga vremena i renesansu mozaičke umetnosti poznohelenističkog razdoblja. Prvo mesto, pripada jedinstvenoj predstavi boga Dionisa, zatim Venatori ( Carski lovci na divlje zveri ) i Lavirint.

Sakralni kompleks na brdu Magura, na oko 1 km udaljenosti od glavne, istočne kapije, sačinjavaju dva mauzoleja, Galerijev i Romulin, dva konsekrativna spomenika u vidu džinovskih tumula i tetrapilon. Na tom mestu je obavljen obred apoteoze, odnosno to je mesto gde su car i njegova majka uvedeni u red božanstva. Kompleks na bru Magura nije samo u svetu jedinstven spomenik, već ujedno i poslednji svedok ovako obavljenog čina divinizacije vladara i članova njegove porodice.

Galerijeva smrt, 311. godine, predstavljala je i smrt tetrarhijskog ideološkog kompleksa. Stoga su Romulijana i njen božanski odraz na Maguri poslednje svedočanstvo o pokušaju da se jedna ideja učini večnom.

 

Narodni muzej Zaječar
Dragoslava Srejovića 2
19000 Zaječar
tel. +381 (0)19 422 930
www.muzejzajecar.org
Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.

Kontakt

Institut za pogranična područja

Trg oslobođenja 1
19000 Knjaževac

tel/fax. +381 (0)19 436 988
mob. +381 (0)64 8510 264

email. Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.
Internet. www.ipp.rs

kancelarija u Zaječaru:
Trg Oslobođenja bb
19000 Zaječar

JavaScript must be enabled in order for you to use Google Maps.
However, it seems JavaScript is either disabled or not supported by your browser.
To view Google Maps, enable JavaScript by changing your browser options, and then try again.

Štampa

Pratite nas...