Copyright 2020 - Institut za pogranična područja. Sva prava zadržana.

Arhivski fond - Načelstvo okruga Crnorečkog - Zaječar (1839-1896)

 

Datum nastanka Vek Lokacija
12. jul 1839. XIX Zaječar

 

Klasifikacija/kategorija
Dokumentaciono i digitalno nasleđe Proglašeno kulturno dobro  Kulturno dobro od izuzetnog značaja

 

 

Arhivski fond -NAČELSTVO OKRUGA CRNOREČKOG – ZAJEČAR (1839-1896) Spada u grupu arhivskih fondova nastalih radom organa državne uprave, i razvrstan je u fondove nastale do 1918. Fond je kategorisan u građu od izuzetnog značaja (Sl.gl.SR Srbije, 18/1979.)

Timočka krajina u vreme turske vladavine nalazila se u sastavu Vidinskog pašaluka. Nakon oslobođenja od Turaka, 1833. godine, bila je podelјena na Krajinsku (sa Klјučem), Crnorečku i Gurgusovačku nahiju. Odlukom Narodne skupštine o unutrašnjem uređenju zemlјe iz 1834. godine, u Srbiji je ustanovlјeno pet serdarstva. Sa uvođenjem serdarstva izmenjeni su i nazivi prethodnih administrativnih jedinica - nahija u okružje (kasnije okrug), kapetanija u srez. U to vreme osnovano je Timočko serdarstvo sa sedištem u Negotinu, u čijem su sastavu bila tri okružja: Gurgusovačko, Crnorečko i Krajinsko sa Porečom. Sa Sretenjskim ustavom 1835. godine ukinuta su serdarstva, a upravna podela Srbije se zasnivala na okruzima, srezovima i opštinama. Tako nastaje i okružje Crnorečko, u čiji sastav ulaze srezovi Vražogrnski i Zaječarski.

Načelstvo okruga crnorečkog u Zaječaru formirano je 12. jula 1839. godine na osnovu ''Ustrojenia okružni načelničestva i glavne dužnosti srezki načalnika” , koje je doneto kao razrada ustavnih načela Ustava iz 1838. godine o lokalnoj upravi Srbije. Okružje Crnorečko, kasnije nazvano Načelstvo okruga crnorečkog sa sedištem u Zaječaru, obuhvatalo je dva sreza: Zaječarski sa sedištem u Krivom Viru i Vražogrnski sa sedištem u Rgotini, a u toku 1839. godine za oba sreza sedište je bilo u Zaječaru. Nova podela je izvršena 1860. godine, kada se menjaju nazivi srezova Vražogrnskog u Zaječarski srez i Zaječarskog u Bolјevački (oba u Crnorečkom okrugu). Istovremeno dolazi do novog grupisanja opština. Godine 1896. ukida se Načelstvo okruga crnorečkog i Načelstvo okruga knjaževačkog, tako da dolazi do formiranja novog Načelstva okruga timočkog sa sedištem u Zaječaru. Ovaj novi okrug čine srezovi: Bolјevački srez sa sedištem u Bolјevcu, Zaječarski srez sa sedištem u Zaječaru, Timočki srez sa sedištem u Kralјevom Selu i Zaglavski srez sa sedištem u Knjaževcu.

Fond je preuzet 1970. godine (Knjiga prijema br. 321) od Arhiva Srbije. Fond je fragmentarno sačuvan, sređen po principu slobodne provenijencije, obrađen i urađeni su sumarni inventar i regesta. Ostali deo građe ovog fonda se nalazi u Arhivu Srbije i pripojen je Ministarstvima. Sadrži građu za period 1839-1896, 3 knjige, 2 kutije spisa (0,30 m); knjige 1841-1889; dnevnik kase 1841-1842, 1 knjiga.; dnevnik neposrednog nadopunjujućeg poreza za I i II polugođe 1889,1 knjiga; raspored poreze za II polugođe 1889, 1 knjiga; Spisi: 1839-1896. - Građa sadrži: preporuke Ministarstva unutrašnjih dela prilikom izdavanja pasoša; presude suda okruga crnorečkog nad prestupnicima zbog krađa oružja, sukna, opanaka; spiskove činovnika i službenika dunavsko-timočke vojne komande i predviđene plate za šest meseci; pisma Kneza Miloša o načinu dočeka ruskog konzula; postavlјenje Stefana Radičevića za popečitelјa pravosuđa suda okružja crnorečkog; naredbe pravitelјstva iz Beograda o naplati poreza i harača ciganima iz ćuprijskog, krajinskog i požarevačkog okruga; izveštaje o proteranim lјudima koji su službovali i bavili se poslovima u Turskoj, koje su turske vlasti za kratko vreme proterali zbog bojazni da se ne odmetnu u hajduke; izveštaje o batinjanju podanika koji nisu isplatili porezu od strane turskih poreznika; o stalnim prebezima živalјa sa teritorije pod turskom vlašću; o naplaćenom danku u srebru, niklu i bakru; predračune budžeta za 1885-1886; spisak glava varoši Zaječara, zaduženih stranim zemljištem; naplate poreze građanima koji ne žive u Zaječaru a poseduju imanja u zaječarskom ataru; razreze poreza za građane Zaječara koji imaju imanja u atarima sela Grlјan, Vražogrnac, Grlište, Veliki Izvor, Vratarnica, Debelica, Zvezdan; zabranu prodaje duvana zbog buđavosti i štetnosti po zdravlјe; naplate rekvizicije od građana sreza bolјevačkog; molbe upućene Narodnoj skupštini za sredstvima potrebnim za podizanje vojne kasarne i dokumenta koja se odnose na zidanje artilјerijske kasarne u Zaječaru - (dostupno u Arhivu).

Istorijski arhiv "Timočka krajina" Zaječar
Nikole Pašića 160
19000 Zaječar

tel. +381 (0)19 420 285, 425 490
Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.
www.arhivzajecar.org.rs

Kontakt

Institut za pogranična područja

Trg oslobođenja 1
19000 Knjaževac

tel/fax. +381 (0)19 436 988
mob. +381 (0)64 8510 264

email. Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.
Internet. www.ipp.rs

kancelarija u Zaječaru:
Trg Oslobođenja bb
19000 Zaječar

JavaScript must be enabled in order for you to use Google Maps.
However, it seems JavaScript is either disabled or not supported by your browser.
To view Google Maps, enable JavaScript by changing your browser options, and then try again.

Štampa

Pratite nas...