Copyright 2020 - Institut za pogranična područja. Sva prava zadržana.

’’Žrtvenik’’

 

Datum nastanka Doba Lokacija
VI-V milenijum pre nove ere Mlađe kameno doba (neolit) – rano bakarno doba (eneolit) Majdanpek, Rudna Glava

 

Klasifikacija/kategorija
Dela sa spomeničkim i umetničkim svojstvima Materijalno/Pokretno/Proglašeno kulturno dobro  Kulturno dobro

 

 

Naziv predmeta: Žrtvenik
Material i tehnika: pečena glina, rad slobodnom rukom, urezivanje, bojenje
Lokalitet: Rudnik – dnevni kop, Rudna Glava (jugoistočni deo zapadne platforme 3, ostava 3)
Dimenzije: visina 20 cm; visina recipijenta 10,5 cm; strane recipijenta 14 cm; dubina recipijenta 3 cm; visina nogu 3,5 cm

Žrtvenik - načinjen od pečene gline sastoji se od plitkog, četvorougaonog recipijenta, postavljenog na četiri kraće noge. Na jednoj od užih strana recipijenta nalazi se masivno modelovana, stilizovana jelenska glava trougaonog oblika koja se završava šiljato formiranom njuškom sa bademastim očima izvedenim urezivanjem i naglašenim, lučno povijenim rogovima, koji se spajaju sa središnjim delom bočnih ivica recipijenta. Na sredini bočne ivice recipijenta, naspramne jelenskoj glavi, nalazi se trougaoni plastični dodatak – životinjski protom (sumarno modelovan jelenski rep). Spoljne strane recipijenta, kao i noge ukrašene su meandroidnim motivima, izvedenim duboko urezanim linijama, koje su, naizmenično, bojene crvenkastom, tamnosivom i crnom bojom. Boja je nanošena posle pečenja, otire se i očuvana je samo u tragovima. Vrat jelena je sa prednje strane ukrašen uglastim, paralelno urezanim linijama. Dobre je facture, pečen u nijansama svetlo oker boje.

Ovaj, zajedno sa još jednim sličnim, potpuno očuvanim i nekoliko u potpunosti fragmentovanih predmeta poznatih u stručnoj literaturi pod nazivom žrtvenici, pronađeni su u oknima i ostavama drevnog rudnika bakarnih minerala u Rudnoj Glavi kod Majdanpeka, koji potiče iz vremena prelaza iz VI u V milenijum stare ere, odnosno vremena kada su ovo područje pohodile zajednice tzv. vinčanske kulture. Žrtvenik sa četvorougaonim plitkim recipijentom i oblikom u vidu sumarno modelovane figure jelena imao je za drevne vinčanske rudare više nego simboličan značaj (estetska i duhovna vrednost). Jelen kao životinja predstavljao je značajan izvor hrane, ali i sirovinu za izradu koštanog oruđa. Moguće je da je lov kao tradicionalni način privređivanja u uslovima rudarskog načina života dobio zbog ovoga na značaju, što je uticalo na stvaranje lokalnog kulta čemu bi ovi žrtvenici bili i namenjeni. S druge strane, obzirom da su ovi predmeti u delovima nalaženi na platformama i rudarskim jamama postoji mišljenje da su oni, možda, u izvesnoj meri, korišćeni i za osvetljavanje okana, odnosno kanala rudnih žila.

Keramički žrtvenik sa Rudne Glave predstavlja jedan od najznačajnijih predmeta iz arheološke zbirke i obeležje Muzeja rudarstva i metalurgije u Boru. Zbog svog značaja, ovaj predmet danas zauzima istaknuto mesto na stalnoj muzejskoj postavci.

Period: pozni neolit – rani eneolit, vinčanska kultura (Vinča – Tordoš II), VI-V milenijum stare ere. koordinate: N 44˚19’ 59.8176’’, E 022 ̊ 06’11.3435’’, nadmorska visina 410 metara. Inv. br. 1812

Literatura:

  • Stanojević Z., 1980, Keramički nalazi rano – eneolitskog rudokopa ''Rudnik – dnevni kop'' u Rudnoj Glavi, Zbornik radova Muzeja rudarstva i metalurgije 1, str. 25 – 39
  • Јоvanović B., 1982, Rudna Glava, najstarije rudarstvo bakra na centralnom Balkanu, Bor – Beograd, str. 13, 49, 59, 64, 65.

Muzej rudarstva i metalurgije Bor
Moše Pijade 19
19210 Bor 
tel. +381 (0)30 423 560
tel/fax. +381 (0)30 422 145
www.muzejrudarstvaimetalurgije.org

Kontakt

Institut za pogranična područja

Trg oslobođenja 1
19000 Knjaževac

tel/fax. +381 (0)19 436 988
mob. +381 (0)64 8510 264

email. Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.
Internet. www.ipp.rs

kancelarija u Zaječaru:
Trg Oslobođenja bb
19000 Zaječar

JavaScript must be enabled in order for you to use Google Maps.
However, it seems JavaScript is either disabled or not supported by your browser.
To view Google Maps, enable JavaScript by changing your browser options, and then try again.

Štampa

Pratite nas...