Copyright 2020 - Institut za pogranična područja. Sva prava zadržana.

Muzej Hajduk Veljka

 

Datum nastanka Vek Lokacija
12. septembar 1997. XX Negotin

 

Klasifikacija/kategorija
Ustanove kulture sa svojim aktivnostima Nepokretno kulturno dobro  Kulturno dobro

 

 

Krajinski vojvoda prvi put dobija svoj muzej 1983. godine. Ideja za osnivanje muzeja rodila se kada je u prvoj polovini XX veka Muzej Krajine obogatio svoju istorijsku zbirku, čime je formirana postavka o Prvom srpskom ustanku i Hajduk Veljku. Muzej je otvoren u kući kneza Todorčeta, ali je 1989. godine zatvoren. Kompletna stalna postavka posvećena legendarnom junaku premešta se u zgradu Muzeja Krajine, kao sastavni deo stalne postavke. S obzirom na to da je Muzej nakon osam godina dopunio svoje zbirke, javila se potreba za ponovnim otvaranjem muzeja u kući kneza Todorčeta, što se i realizovalo 12. septembra 1997. godine.

Kuću u kojoj je smešten Muzej Hajduk Veljka zidao je šezdesetih godina 19. veka knez Todorče, pod kulukom, a za svoje potrebe. Godine 1950. uprava Muzeja je, budući da je kuća bila ruinirana, pozvala arhitektu iz Beograda, Ivana Zdravkovića, da pregleda kuću i da da plan za adaptaciju. Uprava Muzeja je tek šesnaest godina kasnije donela odluku da otkupi kuću i da, s obzirom na to da je arhitektonski vrlo karakteristična, u njoj otvori etnografsko odeljenje. Nakon toga je usledila restauracija i adaptacija.

Zgrada je građena od tvrdog materijala, zidovi prizemlja građeni su od neobrađenog kamena, pravilno svrstanog u horizontalne redove debljine od 75 do 95 cm. Spratni deo građen je od opeke, a posebnu lepotu mu daje trem pod arkadama i originalni završetak zgrade u vidu trougla, tj. punog timpanona opervaženog bogatim vencem od opeke, poređanih u cik-cak kombinaciji, po ugledu na crkvene građevine vizantijskog porekla.

Odustalo se od prvobitne ideje da se u kući kneza Todorčeta otvori etnografsko odeljenje. Do samog otvaranja Muzeja kuća je imala različite namene, da bi se tek trideset godina kasnije otvorio Muzej Hajduk Veljka. U novootvorenom muzeju su vreme Prvog srpskog ustanka i lik Hajduk Veljka Petrovića prikazani pomoću eksponata iz istorijske, etnološke, umetničke zbirke i literarnih dela.

U Muzeju Hajduk Veljka posetioci imaju priliku da se, osim sa životom Hajduk Veljka, upoznaju i sa najraznovrsnijim primercima oružja i oruđa, vojne odeće, zastava, fotografija, predmeta pokućanstva, umetničkih dela. U prizemlju se nalazi nekoliko prostorija od kojih su dve preuređene u galeriju, u kojoj se povremeno održavaju tematske izložbe i ostale programske aktivnosti muzeja i drugih kulturnih institucija i pojedinaca, poput promocija knjiga, časopisa, koncerata, predstava... U holu prizemlja se nalazi deo etnološke i istorijske postavke.

Deo etnološke postavke predstavljen je eksponatima tradicionalnog vinogradarstva i vinarstva, s obzirom da je u Negotinskoj Krajini vinogradarstvo nekada bilo veoma važna i unosna privredna grana. Proizvodnja vina ilustrovana je etnološkim predmetima s kraja XIX i početka XX veka. Izloženi su: fučija – drvena posuda za prenošenje vina, kosir – metalna alatka za sečenje lastara, drvena kašika za uzimanje šire, lopata za uzimanje komine, levak, bure, drvena slavina za bure, buklija, stakleni balon opleten prućem, drveni bokal, tikva... Jedan od eksponata istorijske postavke je gvozdeni poljski trofuntni top, proizveden u Velikoj Britaniji oko 1770. godine. Top je plen srpskih ustanika. Pored topa, tu su i panoi na kojima se nalaze: fotografije istaknutih vojvoda Prvog srpskog ustanka, Milenka Stojkovića i Petra Dobrnjca; Vuka Karadžića kao Veljkovog savremenika i Sime Milutinovića Sarajlije – pesnika čiji se stihovi nalaze na nadgrobnim pločama Hajduk Veljka i Miljka Petrovića; kopije dokumenata koja su vezana za Prvi srpski ustanak: Proklamacija Karađorđa Petrovića srpskom narodu da se spremi na ustanak, Karađorđev dekret o postavljanju Hajduk Veljka za krajinskog vojvodu, s popisom sela u njegovoj nadležnosti, i pismo Karađorđa Petrovića Milutinu Petroviću, vojvodi negotinskom iz 1813. godine, zatim kopija litografije Stare crkve u Negotinu, iz 1885. godine, u kojoj je sahranjen Hajduk Veljko, crtež utvrđenja Baba Finka, rad Zorana Josića, kao i fotografija Hajduk Veljkove barutane, jedinog ostatka utvrđenja Baba Finka, koja se nalazi u porti crkve Svete Trojice.

Muzejska postavka, na spratu Todorčetovog konaka, raspoređena je u tri prostorije. U prvoj prostoriji izloženi su portreti Hajduk Veljka, nastali tokom XIX i XX veka, koji su deo umetničke zbirke. Izloženi portreti, pored umetničke vrednosti, predstavljaju i dokumentarno svedočanstvo. U stalnoj postavci Muzeja Hajduk Veljka izloženi su radovi sledećih umetnika: Pavla Čortanovića, Milisava Markovića, Lukijana Bibića, Radisava Trkulje i Dragoljuba Stajkovića. Pored njih izložena su i dva portreta nepoznatih autora, kao i kopije fotografija i litografija Anastasa Jovanovića. Pored Hajduk Veljkovih portreta, u stalnoj postavci muzeja, u horizontalnim vitrinama, izložena su muzička i književna dela inspirisana Hajduk Veljkovim likom i delom, koja su sakupljana tokom godina i sastavni su deo biblioteke Muzeja Krajine.

U drugoj prostoriji nalazi se ognjište ili odžaklija u kojoj se nalaze eksponati iz etnološke zbirke, predmeti pokućanstva koji dočaravaju ambijentalnu sliku stare gradske kuće iz XIX veka. Odžaklija u Muzeju Hajduk Veljka nalazi se na sredini kuće, vatra se ložila na sredini prostorije, pa je dim slobodno odlazio pod krov kroz levkasti odvodnik – odžak (otuda i naziv odžaklija). Odžaklija je ovalnog oblika i odignuta je od poda oko 10 cm. Iznad ognjišta vise verige na gredi verižnjači. Na njih je zakačen bakarni kotao bakrač, koji je služio za kuvanje hrane. Pribor uz ognjište čine: sadžak, tiganj, vatralj (žarač), ćup. Na ognjištu se kuvala hrana u glinenim loncima, a peklo se u bakrenim tepsijama ispod sača. Posuđe, uglavnom drveno, smeštano je uza zidove, tako da je prostor oko ognjišta slobodan. Čine ga posude za serviranje hrane, vode i pića: tanjiri, panice, drvene kašike i viljuške, slanici, buklije, krčag, sinija, crepulja, tepsije... Sto s kružnom pločom – sofra – sa koga se jela hrana, postavljen je bliže zidu, a oko njega su četiri tronošca.

U trećoj prostoriji nalazi se istorijska postavka. Od artiljerijskog oruđa izložen je brdski „hajduk“ top iz 1809. godine. Od vatrenog oružja u vitrinama se nalazi puška s dugom cevi i nekoliko pištolja, među kojima značajno mesto zauzima pištolj Nikole Abraša, Veljkovog pobratima. Od hladnog oružja u vitrinama su izložene sablje raznih radionica i vrsta, kao i jatagani („belosapci“ i „crnosapci“). U postavci se mogu videti i sačuvane kanije, tj. futrole pojedinih jatagana. Od pribora za vatreno oružje izložene su barutnice od kosti, roga i metala, zatim pripojasnice ili fišeklije lepih ornamenata, kao i mazalice. Takođe, tu su i dve kopije ustaničkih zastava, portret vožda Prvog srpskog ustanka Karađorđa Petrovića, rad Pavla Čortanovića, šematski prikaz ratnog puta Hajduk Veljka Petrovića i plan bitke na Štubiku i Malajnici, rad Zorana Josića. Veliki deo postavke čine i olovne i gvozdene kugle najrazličitijih kalibara za spredpuneće oružje, ali i ručne granate iz ranog XIX veka, koje su relativno retke u drugim muzejima. S obzirom na činjenicu da se u neposrednoj blizini kule Đorđa Bulukbaše, zapovednika petog šanca u fortifikacijskom sistemu obrane Negotina, nalazila radionica za opravku oružja i izradu municije, nalazi ove vrste potpuno su opravdani. Osim toga, jedino za njih možemo sa sigurnošću tvrditi da su proizvod epohe u kojoj je Veljko Petrović branio Negotin i da su rad domaćih ustaničkih majstora.

Dvorišni prostor Todorčetovog konaka uređen je tako da se u jednom delu nalazi mala letnja pozornica, namenjena kulturnim zbivanjima različitih sadržaja, od promocija knjiga, monodramskih predstava do koncerata kamerne muzike. Na taj način Muzej Hajduk Veljka, s galerijskim prostorom i letnjom pozornicom, pruža široke mogućnosti za realizaciju raznovrsnih kulturnih sadržaja.  

Muzej Krajine
Vere Radosavljević br.1
19300 Negotin
tel. 019 543 341
Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.
www.muzejkrajine.org.rs 

Kontakt

Institut za pogranična područja

Trg oslobođenja 1
19000 Knjaževac

tel/fax. +381 (0)19 436 988
mob. +381 (0)64 8510 264

email. Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.
Internet. www.ipp.rs

kancelarija u Zaječaru:
Trg Oslobođenja bb
19000 Zaječar

JavaScript must be enabled in order for you to use Google Maps.
However, it seems JavaScript is either disabled or not supported by your browser.
To view Google Maps, enable JavaScript by changing your browser options, and then try again.

Štampa

Pratite nas...