‘’Manastirište’’

 

Datum nastanka Vek Lokacija
  XVI-XVII selo Gornjane, opština Bor

 

Klasifikacija/kategorija
Arheološka nalazišta Materijalno/Nepokretno kulturno dobro  Kulturno dobro

 

 

Lokalitet ‘’Manastirište’’ sa ruševnim ostacima crkve, udaljen 2 km zapadno od sela Gornjana, smešten je u maloj uvali u podnožju Vrata (Vrac), planinskog prevoja na spoju krečnjačog masiva Velikog i Malog krša.

Pouzdanih istorijskih podataka o nastanku i načinu života manastira nema. Kao arheološko nalazište ovaj lokalitet je rekognosciran 1962. godine kada je Muzej u Boru obavio i probna iskopavanja; a arheološki je istraživan u dve kampanje 2001. i 2002. godine. Lokalitet je decenijama uništavan od strane samozvanih istraživača (posebno su stradali nadzemni ostaci crkve).

Crkva je duga 14 m, a široka 8 m mereno od spoljnih ivica zidova. Ima pravougaonu pripratu i naos sa plitkim pravougaonim pevnicama i polukružnom apsidom na istočnoj strani. Prostor naosa je pilastrima koji predstavljaju produžetke poprečnih zidova pevnica podeljen na tri traveja, prostraniji središnji i dva uža – istočni i zapadni. Zidovi su građeni od krupnijih blokova sige u gornjim partijama i u kombinaciji krupnijih blokova i manjih komada pritesanog kamena u donjim. Kao vezivo korišćen je krečni malter. Temelji su načinjeni od sitnijeg kamena i krupno lomljenog kamena izmešanih sa zemljom i malterom. Očuvanost zidova je neujednačena. Pod nije sačuvan.

Prema utvrđenom izgledu plana, crkva se može svrstati u veliku grupu hramova tzv. Obnovljenog raškog tipa. Kao bliže paralele izdvajaju se iz crkve XVI i XVII veka sa prostora srpskog Podunavlja (manastiri Tronoša, Majstorovine, Dobrilovine).

Prilikom arheoloških istraživanja naišlo se i na dva groba bez priloga, jedan u priprati crkve, a drugi uz južni zid, sa spoljne strane.

Literatura: Janković Đ. i Vuksan M., 2004: Oblast Bora u srednjem veku: Bor i okolina u praistoriji, antici i srednjem veku, Bor-Beograd, 279.

Zavod za zaštitu spomenika kulture Niš
Dobrička 2
18000 Niš
tel. 018/523-414, 018/523-412;
e-mail: Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.
www.zzsknis.rs