Arhivski fond - Načelstvo okruga Crnorečkog - Zaječar (1839-1896)

 

Datum nastanka Vek Lokacija
12. jul 1839. XIX Zaječar

 

Klasifikacija/kategorija
Dokumentaciono i digitalno nasleđe Proglašeno kulturno dobro  Kulturno dobro od izuzetnog značaja

 

 

Arhivski fond -NAČELSTVO OKRUGA CRNOREČKOG – ZAJEČAR (1839-1896) Spada u grupu arhivskih fondova nastalih radom organa državne uprave, i razvrstan je u fondove nastale do 1918. Fond je kategorisan u građu od izuzetnog značaja (Sl.gl.SR Srbije, 18/1979.)

Timočka krajina u vreme turske vladavine nalazila se u sastavu Vidinskog pašaluka. Nakon oslobođenja od Turaka, 1833. godine, bila je podelјena na Krajinsku (sa Klјučem), Crnorečku i Gurgusovačku nahiju. Odlukom Narodne skupštine o unutrašnjem uređenju zemlјe iz 1834. godine, u Srbiji je ustanovlјeno pet serdarstva. Sa uvođenjem serdarstva izmenjeni su i nazivi prethodnih administrativnih jedinica - nahija u okružje (kasnije okrug), kapetanija u srez. U to vreme osnovano je Timočko serdarstvo sa sedištem u Negotinu, u čijem su sastavu bila tri okružja: Gurgusovačko, Crnorečko i Krajinsko sa Porečom. Sa Sretenjskim ustavom 1835. godine ukinuta su serdarstva, a upravna podela Srbije se zasnivala na okruzima, srezovima i opštinama. Tako nastaje i okružje Crnorečko, u čiji sastav ulaze srezovi Vražogrnski i Zaječarski.

Načelstvo okruga crnorečkog u Zaječaru formirano je 12. jula 1839. godine na osnovu ''Ustrojenia okružni načelničestva i glavne dužnosti srezki načalnika” , koje je doneto kao razrada ustavnih načela Ustava iz 1838. godine o lokalnoj upravi Srbije. Okružje Crnorečko, kasnije nazvano Načelstvo okruga crnorečkog sa sedištem u Zaječaru, obuhvatalo je dva sreza: Zaječarski sa sedištem u Krivom Viru i Vražogrnski sa sedištem u Rgotini, a u toku 1839. godine za oba sreza sedište je bilo u Zaječaru. Nova podela je izvršena 1860. godine, kada se menjaju nazivi srezova Vražogrnskog u Zaječarski srez i Zaječarskog u Bolјevački (oba u Crnorečkom okrugu). Istovremeno dolazi do novog grupisanja opština. Godine 1896. ukida se Načelstvo okruga crnorečkog i Načelstvo okruga knjaževačkog, tako da dolazi do formiranja novog Načelstva okruga timočkog sa sedištem u Zaječaru. Ovaj novi okrug čine srezovi: Bolјevački srez sa sedištem u Bolјevcu, Zaječarski srez sa sedištem u Zaječaru, Timočki srez sa sedištem u Kralјevom Selu i Zaglavski srez sa sedištem u Knjaževcu.

Fond je preuzet 1970. godine (Knjiga prijema br. 321) od Arhiva Srbije. Fond je fragmentarno sačuvan, sređen po principu slobodne provenijencije, obrađen i urađeni su sumarni inventar i regesta. Ostali deo građe ovog fonda se nalazi u Arhivu Srbije i pripojen je Ministarstvima. Sadrži građu za period 1839-1896, 3 knjige, 2 kutije spisa (0,30 m); knjige 1841-1889; dnevnik kase 1841-1842, 1 knjiga.; dnevnik neposrednog nadopunjujućeg poreza za I i II polugođe 1889,1 knjiga; raspored poreze za II polugođe 1889, 1 knjiga; Spisi: 1839-1896. - Građa sadrži: preporuke Ministarstva unutrašnjih dela prilikom izdavanja pasoša; presude suda okruga crnorečkog nad prestupnicima zbog krađa oružja, sukna, opanaka; spiskove činovnika i službenika dunavsko-timočke vojne komande i predviđene plate za šest meseci; pisma Kneza Miloša o načinu dočeka ruskog konzula; postavlјenje Stefana Radičevića za popečitelјa pravosuđa suda okružja crnorečkog; naredbe pravitelјstva iz Beograda o naplati poreza i harača ciganima iz ćuprijskog, krajinskog i požarevačkog okruga; izveštaje o proteranim lјudima koji su službovali i bavili se poslovima u Turskoj, koje su turske vlasti za kratko vreme proterali zbog bojazni da se ne odmetnu u hajduke; izveštaje o batinjanju podanika koji nisu isplatili porezu od strane turskih poreznika; o stalnim prebezima živalјa sa teritorije pod turskom vlašću; o naplaćenom danku u srebru, niklu i bakru; predračune budžeta za 1885-1886; spisak glava varoši Zaječara, zaduženih stranim zemljištem; naplate poreze građanima koji ne žive u Zaječaru a poseduju imanja u zaječarskom ataru; razreze poreza za građane Zaječara koji imaju imanja u atarima sela Grlјan, Vražogrnac, Grlište, Veliki Izvor, Vratarnica, Debelica, Zvezdan; zabranu prodaje duvana zbog buđavosti i štetnosti po zdravlјe; naplate rekvizicije od građana sreza bolјevačkog; molbe upućene Narodnoj skupštini za sredstvima potrebnim za podizanje vojne kasarne i dokumenta koja se odnose na zidanje artilјerijske kasarne u Zaječaru - (dostupno u Arhivu).

Istorijski arhiv "Timočka krajina" Zaječar
Nikole Pašića 160
19000 Zaječar

tel. +381 (0)19 420 285, 425 490
Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.
www.arhivzajecar.org.rs